Σ. Περουλάκης: Μια μοναδική ιστορία παρόμοια με χιλιάδες άλλες

 

Τον Οκτώβριο του 1909, σε ηλικία 19 ετών, ο Στέλιος Περουλάκης έπαιρνε τον δρόμο της μετανάστευσης, αφήνοντας το μικρό χωριό του στο νομό Χανίων, τον Βατόλακκομε προορισμό τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το όνομά του περιλαμβάνεται στις λίστες του Έλις Άιλαντ, του μεγαλύτερου κέντρου υποδοχής μεταναστών των ΗΠΑ από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ού, στριμωγμένο και κακογραμμένο ανάμεσα σε εκατομμύρια άλλα. 

Για 16 χρόνια εργάστηκε στα ορυχεία της Νέας Υόρκης ανασφάλιστος, με τη συμφωνία να πληρώνεται τα ένσημα μαζί με τον μισθό του. Όταν επέστρεψε στο χωριό του, το 1925, είχε καταφέρει να κάνει ένα γερό κομπόδεμα, ένα τσουβαλάκι γεμάτο δολάρια που για τη φύλαξή του έμεινε ξάγρυπνος πολλές νύχτες στο μακρύ ταξίδι του με το πλοίο. 

Στο μικρό διάστημα που έμεινε τότε στο χωριό, προετοίμασε το έδαφος για τον επαναπατρισμό του, ένα χρόνο αργότερα. Αρραβωνιάστηκε τη Θοδωρίτσα Tσακωνάκη, αγόρασε γη, καθώς και δύο πέτρινα κτίρια στη γειτονιά Γιατρουδιανιά ή Ξεροκάμπι, κοντά στην πλατεία του χωριού, τα οποία είχε χτίσει ένας εύπορος Τούρκος την περίοδο που το νησί τελούσε υπό οθωμανική κατοχή: Μια διώροφη κατοικία, αρκετά ευρύχωρη για τα δεδομένα της εποχής, καθώς και τη φάμπρικα απέναντί της, όπως ονόμαζαν παλαιότερα στην Κρήτη τα ελαιοτριβεία.

Σε λιγότερο από ένα χρόνο από τη μόνιμη επιστροφή του, απέκτησε την πρώτη του κόρη, την Κατερίνα και, σύντομα, την Πηγή και τη Σοφία. Ακολουθώντας το παράδειγμα του Τούρκου προκατόχου του, ζούσε με την οικογένειά του στο διώροφο σπίτι και παρήγαγε το λάδι τους στο ελαιοτριβείο. Στον πέτρινο φούρνο στην αυλή που μοιράζονται τα δύο κτίρια έψηναν το ψωμί τους, ενώ σε ένα μικρό πατητήρι δίπλα του έφτιαχναν το κρασί τους. Η περίοδος της αδιατάρακτης ευτυχίας, όμως, δεν διήρκησε πολύ. Από μια πληγή στο πόδι έπαθε γάγγραινα, με αποτέλεσμα να χάσει το ένα του πόδι.

Αλλά πιο καθοριστική ήταν η ατυχία που βίωσε μαζί με ολόκληρη τη γενιά του. Τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, τις κακουχίες και τη μετανάστευση ακολούθησε η ναζιστική κατοχή, που σε όλη την Ελλάδα αλλά και στην Κρήτη ιδιαίτερα, θα ερχόταν αντιμέτωπη με τη σθεναρή αντίσταση των κατοίκων. Οι περιπολίες των Γερμανών στρατιωτών στα χωριά πύκνωσαν, η αναζήτηση αντιστασιακών εντάθηκε, οι ομαδικές εκτελέσεις αυξήθηκαν. 

Τα χαράματα της 1ης Αυγούστου του 1941, σε ένα συναπάντημά του με μια γερμανική περίπολο πηγαίνοντας να ποτίσει τα χωράφια του, ο Στέλιος Περουλάκης συνελήφθη, για να εκτελεστεί λίγες ώρες αργότερα μαζί με άλλους 108 συγχωριανούς του. Συνήθως έπαιρνε μαζί του στο πότισμα την πρωτότοκη κόρη του για να τον βοηθήσει, όμως εκείνη την ημέρα θα πότιζε νωρίτερα και δεν θέλησε να την ξυπνήσει. 

Μετά τις λίστες του Έλις Άιλαντ, το μαρμάρινο μνημείο για τα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας που ανεγέρθη στο γειτονικό χωριό Αλικιανός έμελλε να είναι η τελευταία «λίστα» με το όνομα του Στέλιου Περουλάκη. Για άλλη μια φορά, ανάμεσα σε πολλά άλλα ονόματα. 

Αναβιώνοντας την καθημερινότητα των περασμένων γενεών στα χωριά της Κρήτης, το Μουσείο Ελιάς και Λαδιού αποτελεί τον ιδιότυπο φόρο τιμής που θέλησε να αποτίσει η οικογένεια του Στέλιου Περουλάκη σε αυτόν, αλλά και σε όλους εκείνους των οποίων η ζωή διακόπηκε βίαια από την Ιστορία.

 

Μουσείο Ελιάς & Λαδιού: Πώς φτάσαμε έως εδώ

 

Το Μουσείο Ελιάς και Λαδιού στεγάζεται στη φάμπρικα, το ελαιοτριβείο που αγόρασε ο Στέλιος Περουλάκης επιστρέφοντας από τις ΗΠΑ. Το υπέροχο αυτό κτίριο του 18ου αιώνα κληροδότησε στην πρωτότοκη κόρη του, Κατερίνα. Εκεί, μαζί με τον σύζυγό της Κωστή Δερμιτζάκη, παρήγαγαν για πολλά χρόνια το λάδι τους. Όταν η τεχνολογία της φάμπρικας ξεπεράστηκε και τα σύγχρονα ελαιουργεία επικράτησαν, εγκαταλείφθηκε. Σταδιακά, η στέγη υποχώρησε και το κτίριο έμεινε έκθετο στη βροχή. 

Εντούτοις, η φάμπρικα κατόρθωσε να διανύσει την απόσταση που απέμενε έως την επόμενη γενιά ιδιοκτητών, την Ελευθερία Δερμιτζάκη-Καζάκου και τον αδελφό της Δημήτρη Δερμιτζάκη. Όταν το 1997 τα δύο αδέλφια θέλησαν να εξασφαλίσουν την ακεραιότητα του κτιρίου για πάντα, ήρθαν αντιμέτωποι με μια διαδικασία πολύ πιο σύνθετη από αυτή που είχαν φανταστεί. Όμως, αποφάσισαν να προχωρήσουν σε όλα τα αναγκαία βήματα. Σπουδαίο ρόλο στην απόφασή τους έπαιξε η αμέριστη στήριξη των συγχωριανών τους.

Ως το μοναδικό κτίριο της προβιομηχανικής εποχής που σώζεται έως σήμερα στο Νομό Χανίων, η φάμπρικα κρίθηκε διατηρητέο μνημείο από τη 13η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού. Η αποκατάσταση του κτιρίου εντάχθηκε στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα LEADER, που κάλυψε τμήμα του κόστους της. Σκοπός των ιδιοκτητών ήταν να επαναφέρουν τη φάμπρικα στην αρχική της μορφή και να τη μετατρέψουν σε μουσείο. Από χρόνια προσπαθούσαν να επανασυναρμολογήσουν τον εξοπλισμό της, ενώ είχαν ήδη συλλέξει αρκετά παλαιά αντικείμενα από την καθημερινή ζωή στην κρητική ύπαιθρο.

Κατά τη διάρκεια της αποκατάστασης του κτιρίου αλλά και από την ολοκλήρωσή της το 2008 έως σήμερα, η λαογραφική συλλογή διαρκώς εμπλουτίζεται, τόσο χάρη στο μεράκι των ιδιοκτητών όσο και στις γενναιόδωρες προσφορές των συγχωριανών και των φίλων τους, που βλέπουν στο Μουσείο Ελιάς και Λαδιού έναν ιδανικό χώρο για να μοιραστούν πολύτιμες παραδόσεις του τόπου τους και αγαπημένες οικογενειακές αναμνήσεις.

 

Πληροφορίες επίσκεψης


Το Μουσείο Ελιάς και Λαδιού βρίσκεται στον Βατόλακκο, 15 χλμ νοτιοδυτικά της πόλης των Χανίων.

 

Σχετικοί σύνδεσμοι


Εδώ έχουν συγκεντρωθεί όλοι οι σύνδεσμοι που περιέχονται στην ιστοσελίδα του Μουσείου Ελιάς και Λαδιού, καθώς και...

 

Αρχική | Μουσείο | Νέα | Άλμπουμ | Επικοινωνία

 

Copyright  ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΛΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΔΙΟΥ
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗ  |  2015

Design by Faidra


 

Μείνετε Συντονισμένοι
-----------------------------------
Επικοινωνείτε μαζί μας με
σχόλια και ιδέες.

 

 

Συγχρηματοδοτήθηκε από: